Jak bezpiecznie usunąć kleszcza?
Autor:
Redakcja MójDoktor.pl
Szybkie i bezpieczne usunięcie kleszcza to jedna z najskuteczniejszych metod profilaktyki przeciwko boreliozie i odkleszczowemu zapaleniu mózgu. Taka interwencja zazwyczaj nie wymaga wizyty lekarskiej, można ją wykonać samodzielnie w domu z użyciem odpowiednich narzędzi. Sprawdź jak to zrobić i czego unikac aby zminimalizować ryzyko zakażenia.
Dlaczego kleszcza trzeba usunąć jak najszybciej
Kleszcz nie powinien pozostawać w skórze dłużej, niż to konieczne. Po zauważeniu wkłutego kleszcza, należy usunąć go szybko, spokojnie i bez manipulowania przy nim. Najważniejsze jest, aby nie czekać, aż sam odpadnie.
Czym dłużej kleszcz pozostaje przy skórze, tym większe jest ryzyko zarażenia patogenami, które kleszcz może przenosić. Ściskanie odwłoka, smarowanie go tłuszczem albo próby przypalania mogą zwiększać ryzyko kontaktu skóry z materiałem zakaźnym.
Czym najlepiej usunąć kleszcza
Do usunięcia kleszcza najlepiej użyć pęsety z cienkimi końcówkami albo specjalnego narzędzia dostępnego w aptece, na przykład haczyka, kleszczołapki lub lassa. Narzędzie powinno pozwalać chwycić kleszcza blisko skóry i wyjąć go bez zgniatania tułowia.
Zwykła szeroka pęseta kosmetyczna może być mniej wygodna, bo łatwiej ścisnąć nią odwłok. Jeśli jednak to jedyne dostępne narzędzie, trzeba użyć jej bardzo ostrożnie chwytając jak najbliżej skóry.
Przed zabiegiem warto przygotować środek do dezynfekcji, gazik i dobre światło. Jeśli kleszcz znajduje się w trudno dostępnym miejscu, na przykład na plecach, skórze głowy albo w pachwinie, lepiej poprosić drugą osobę o pomoc. Gdy nie da się go pewnie uchwycić, możesz skorzystać z pomocy przychodni POZ lub ambulatorium nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej.
Jak bezpiecznie usunąć kleszcza krok po kroku
Kleszcza nie należy wcześniej niczym spryskiwać ani smarować. Nie należy też czekać, aż napęcznieje lub odpadnie. Zaleca się uchwycenie kleszcza jak najbliżej skóry i pociągnięcie go zdecydowanym ruchem ku górze, z jak najmniejszą liczbą manipulacji.
- Umyj ręce i przygotuj pęsetę albo narzędzie do usuwania kleszczy.
- Chwyć kleszcza możliwie najbliżej skóry, przy miejscu wkłucia.
- Pociągnij go jednostajnym, pionowym ruchem ku górze.
- Nie wykręcaj, nie szarp i nie zgniataj odwłoka.
- Po usunięciu zdezynfekuj miejsce ukłucia.
- Umyj ręce i obejrzyj skórę, czy nie został widoczny fragment pasożyta.
Ruch powinien być pewny, ale nie gwałtowny. Medycyna Praktyczna podaje, że skuteczne postępowanie polega na wyciągnięciu kleszcza ze stałą siłą wzdłuż osi wkłucia, a ruchy obrotowe mogą sprzyjać oderwaniu lub zmiażdżeniu tułowia.
Po wyjęciu kleszcza miejsce może być lekko zaczerwienione, podrażnione albo swędzące. Taka miejscowa reakcja nie musi oznaczać boreliozy. Ważna jest obserwacja, czy zmiana nie powiększa się w kolejnych dniach i tygodniach.
Czego nie robić podczas usuwania kleszcza
Kleszcza nie smaruje się masłem, olejem, kremem, wazeliną, alkoholem ani benzyną. Nie przypala się go i nie wyciska palcami. Sanepid podkreśla, że smarowanie kleszcza różnymi substancjami może zwiększać ryzyko zakażenia.
Błędem jest także wykręcanie kleszcza. Łatwo wtedy oderwać fragment pasożyta albo zgnieść jego tułów. Jeśli narzędzie wymaga obrotu, na przykład niektóre haczyki apteczne, trzeba stosować je zgodnie z instrukcją producenta.
Nie należy też rozcinać skóry, jeśli kleszcz nie wychodzi za pierwszym razem. Kilka nerwowych prób może bardziej podrażnić miejsce wkłucia niż samo ukąszenie. Gdy kleszcz jest bardzo mały, głęboko wbity albo znajduje się w okolicy oka, narządów płciowych czy w trudno dostępnym zgięciu skóry, lepiej poprosić o pomoc lekarza lub pielęgniarkę.
Co zrobić, jeśli część kleszcza została w skórze
Po usunięciu kleszcza czasem w skórze pozostaje drobny ciemny punkt. Może to być fragment aparatu gębowego pasożyta. Nie należy nacinać miejsca wkłucia, ani rozdrapywać ranki paznokciem, igłą albo ostrym narzędziem. W ten sposób łatwo uszkodzić skórę i doprowadzić do miejscowego stanu zapalnego.
Jeśli fragment znajduje się powierzchownie i da się go łatwo usunąć czystą pęsetą, można spróbować zrobić to delikatnie. Jeśli tkwi głębiej, nie daje się pewnie uchwycić albo próba wymagałaby rozgrzebywania skóry, lepiej przerwać. Niewielkie pozostałości mogą zostać z czasem usunięte samoistnie przez organizm. Miejsce po usunięciu trzeba zdezynfekować i obserwować.
Jeśli nie udało się usunąć kleszcza w całości lub jeśli po usunięciu pojawiają się niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem. Możesz to zrobić także za pomocą konsultacji lekarskiej online, przez kamerę internetową lub wysyłając zdjęcie. Konsultacja jest szczególnie potrzebna, gdy skóra staje się coraz bardziej bolesna, obrzęknięta, cieplejsza w dotyku, ropieje albo gdy fragment pasożyta został w miejscu trudnym do samodzielnej oceny.
Jak obserwować skórę po usunięciu kleszcza
Po usunięciu kleszcza dobrze jest zapisać datę ukąszenia albo zrobić zdjęcie miejsca wkłucia. Dzięki temu łatwiej zauważyć zmianę, która zaczyna się powiększać. Rumień wędrujący będący objawem boreliozy może pojawić się w ciągu 1–6 tygodni od ugryzienia i stopniowo się rozszerzać.
Dowiedz się więcej na temat pierwszych objawów boreliozy z artykułu: Pierwsze objawy boreliozy — co może pojawić się po ukąszeniu kleszcza.
Kiedy po ukąszeniu kleszcza zgłosić się do lekarza
Do lekarza należy zgłosić się wtedy, gdy po ukąszeniu pojawi się powiększająca się zmiana skórna, podejrzenie rumienia wędrującego, gorączka, bóle głowy, bóle mięśni, bóle stawów, nietypowe osłabienie albo objawy neurologiczne. Konsultacji wymaga również sytuacja, w której kleszcza nie udało się usunąć, część pasożyta została w skórze lub miejsce po ukłuciu wygląda na zakażone.
Nie należy samodzielnie rozpoczynać antybiotykoterapii. Decyzję o leczeniu podejmuje lekarz po ocenie objawów, czasu od ukąszenia i obrazu skóry. Nie warto zwlekać z konsultacją, gdy rumień wędrujący pojawi się i potem zacznie znikać, ponieważ samo ustąpienie rumienia nie oznacza wyzdrowienia.
Pomoc medyczna jest wskazana także wtedy, gdy kleszcz znajdował się w miejscu szczególnie delikatnym, na przykład blisko oka, albo gdy ukąszenie dotyczy małego dziecka i opiekun nie jest pewien, czy pasożyt został usunięty prawidłowo.
Bibliografia
- Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim, Usuwanie kleszcza.
Źródło do instrukcji bezpiecznego usuwania kleszcza: mechanicznego chwytu jak najbliżej skóry, wyciągania wzdłuż osi wkłucia, dezynfekcji miejsca po ukłuciu oraz unikania ruchów obrotowych. Dostęp online: gov.pl. - Pacjent.gov.pl, Gdy ukąsi Cię kleszcz.
Materiał edukacyjny do fragmentów o obserwacji miejsca ukłucia, rumieniu wędrującym, objawach grypopodobnych po ukąszeniu kleszcza oraz sytuacjach, w których pacjent powinien skonsultować się z lekarzem. Dostęp online: pacjent.gov.pl. - Narodowy Fundusz Zdrowia, Nie lekceważ ukąszenia kleszcza.
Źródło do omówienia objawów mogących pojawić się po ukąszeniu kleszcza, w tym rumienia wędrującego, czasu jego możliwego wystąpienia oraz potrzeby obserwacji skóry i samopoczucia po usunięciu pasożyta. Dostęp online: nfz.gov.pl. - Medycyna Praktyczna, Jak usunąć (wyciągnąć) kleszcza.
Publikacja medyczna do technicznego opisu prawidłowego usuwania kleszcza: użycia wąskich szczypczyków, chwytu możliwie najbliżej skóry, wyciągania ze stałą siłą oraz unikania wykręcania, które może sprzyjać oderwaniu lub zmiażdżeniu tułowia. Dostęp online: mp.pl.